عبد الصبور شاهين ( مترجم : سيد حسين سيدى )

178

تاريخ القرآن ( تاريخ قرآن ) ( فارسى )

خاورشناس فرانسوى ، بلاشر ، در برابر خبر اين دو سوره كه تنها مصحف ابىّ - نه ديگر مصاحف صحابه - به آنها متمايز است ، موضع گرفته و به گردآورى مصحف در روزگار ابوبكر ايرادى ناچيز نموده است وى به مصحف ابىّ اشاره كرده و آن را در آن روزگار به دور از ارزش و اعتبار دانسته است چون بيانگر گرايش مدنى بوده است ( نسخهء گردآورى شده توسط مردم مدينه ) « 1 » . دليلى قويتر بر قرآنى نبودن اين عبارتها از منفرد بودن مصحف ابىّ در خصوص اين عبارات وجود ندارد چه تنها بودن اين عبارتها در مصحف ابىّ ، موجب آن نمىشود كه عباراتى قرآنى به حساب آيند چون تمام قرآن به تواتر ثابت شده است . عاقلانه نيست ، صحابه‌اى كه اين تواتر را با اجماع بر تك تك آيات قرآن ثابت كرده‌اند ، از قاعده‌اى كه پاى بند آن بوده ، عدول نمايند و خبرى واحد را براى اثبات متن مشخص ، بپذيرند ، هر چند كه اين خبر واحد از ابىّ بن كعب باشد . همچنين وقتى عمر هم به تنهايى آيهء رجم را آورد ، صحابه از وى نپذيرفتند لذا در مصحف نوشته نشد و به عنوان « منسوخ التلاوة دون الحكم » به حساب آمد به طورى كه به حكم آن عمل مىشود « 2 » ( 35 ) . همچنين صحابه ، روايت حفصه در باب « و الصّلاة الوسطى و هى صلاة العصر » را رد كرده‌اند ، چه عمر از دخترش حفصه پرسيد : آيا براى اين سخن شاهدى دارى ؟ گفت : نه . پس عمر گفت : به خدا قسم ، تا زمانى كه زنى بدون شاهد به آن گواهى دهد ، آن را در قرآن قرار نمىدهيم « 3 » . چه بسا وجود اين عبارتها در مصحف ابىّ از باب ثبت برخى دعاهاى پيامبر [ ص ] از ترس اين كه مبادا فراموش شوند يا از بين بروند ، باشد و يا چه بسا قرآن بوده‌اند كه در عرضهء اخير قرآن كه مصحف در روزگار ابوبكر و عثمان بر اساس آن ، نوشته شده است ، نسخ شده باشند ( 35 ) . با وجود اين ، ممكن نيست كه اين عبارتها ، نقصى براى مصحف نمونه [ امام ] به حساب آيند .

--> ( 1 ) رژى بلاشر ، در آمدى به قرآن ، ص 38 . [ رژى بلاشر ، در آستانهء قرآن ، ترجمان : محمود راميار ، ص 57 ] . ( 2 ) جلال الدين السيوطى ، الاتقان ، ج 1 ، ص 58 . ( 3 ) حسين بن محمد تقى النورى ، فصل الخطاب ، ص 12 .